Các loại câu hỏi nghiên cứu trong luận văn: Mô tả, giải thích, khám phá

Câu hỏi nghiên cứu định hình toàn bộ luận văn thạc sĩ, từ phương pháp thu thập dữ liệu đến cách phân tích kết quả. Sinh viên Việt Nam thường gặp khó khăn trong việc phân biệt câu hỏi mô tả, giải thích hay nhân quả, dẫn đến thiếu logic trong cấu trúc IMRaD. Một câu hỏi nghiên cứu chính xác giúp luận văn đạt điểm cao, tiết kiệm 40-60% thời gian xử lý số liệu SPSS và tránh phải chỉnh sửa chương 1 nhiều lần theo yêu cầu giảng viên.

Bài viết Viết Thuê 247 phân tích 8 loại câu hỏi nghiên cứu phổ biến trong luận văn kinh tế, xã hội và y tế tại Việt Nam. Nội dung bao gồm đặc điểm từng loại, công thức viết chuẩn và 50+ ví dụ thực tế từ các trường Đại học Kinh tế Quốc dân, Ngoại thương và Y Hà Nội. Hướng dẫn 5 bước xây dựng câu hỏi theo tiêu chí SMART, kèm checklist kiểm tra để bạn tự tin hoàn thành chương 1 luận văn đúng chuẩn.

1. Câu hỏi nghiên cứu là gì?

Câu hỏi nghiên cứu là câu hỏi trung tâm định hướng toàn bộ quá trình nghiên cứu luận văn. Câu hỏi này xác định vấn đề cần giải quyết, đối tượng khảo sát và phương pháp thu thập dữ liệu. Trong luận văn thạc sĩ Việt Nam, câu hỏi nghiên cứu thường xuất hiện cuối chương 1, liên kết trực tiếp với mục tiêu nghiên cứu và giả thuyết (nếu có).

1.1. Đặc điểm cốt lõi của câu hỏi nghiên cứu:

• Rõ ràng và tập trung: Chỉ hỏi một vấn đề chính, tránh câu hỏi kép như “Yếu tố nào ảnh hưởng đến doanh số và lợi nhuận?” (nên tách thành 2 câu hỏi).
• Khả thi và đo lường được: Có thể thu thập dữ liệu trong thời gian 3-6 tháng (thạc sĩ) hoặc 12-24 tháng (tiến sĩ), với mẫu khảo sát từ 200-500 người (định lượng) hoặc 10-20 người (định tính).
• Liên kết cấu trúc IMRaD: Câu hỏi trong Chương 1 (Introduction) dẫn dắt Chương 2 (Methods), Chương 3 (Results) và Chương 4 (Discussion).
• Có giá trị khoa học: Lấp khoảng trống nghiên cứu (research gap) trong 5-10 năm gần nhất, dựa trên 20-30 bài báo quốc tế và 10-15 luận văn Việt Nam liên quan.

Bảng dưới đây phân biệt câu hỏi nghiên cứu với các khái niệm dễ nhầm lẫn trong luận văn.

Tiêu chí	Câu hỏi nghiên cứu	Không phải câu hỏi nghiên cứu
Định dạng	Câu hỏi mở (What, How, Why)	Câu trần thuật hoặc Yes/No
Phạm vi	Tập trung 1 vấn đề cụ thể	Quá rộng: “Kinh tế Việt Nam phát triển thế nào?”
Đo lường	Có biến số rõ ràng (biến độc lập, biến phụ thuộc)	Trừu tượng: “Hạnh phúc là gì?”
Thời gian thực hiện	3-24 tháng (tùy cấp độ)	Vô thời hạn: “Giải pháp xóa đói giảm nghèo?”
Kết nối phương pháp	Gắn SPSS/NVivo/R	Không có phương pháp: “Tương lai ngành công nghiệp 4.0?”

1.2. Vai trò của câu hỏi nghiên cứu:

1. Định hướng phương pháp: Câu hỏi “Tại sao?” → Nghiên cứu định tính (phỏng vấn sâu, mã hóa NVivo). Câu hỏi “Mức độ?” → Nghiên cứu định lượng (khảo sát Likert 1-5, phân tích SPSS).
2. Kiểm soát phạm vi: Thu hẹp từ “Ảnh hưởng của giá cả đến người tiêu dùng” thành “Ảnh hưởng của giảm giá 10-30% đến quyết định mua hàng của Gen Z tại Hà Nội (n=300)”.
3. Liên kết chương luận văn: Câu hỏi chính trong Chương 1 → Giả thuyết H1, H2 trong Chương 2 → Bảng tương quan Pearson trong Chương 3 → Bàn luận kết quả trong Chương 4.

1.3. Phân biệt câu hỏi nghiên cứu với mục tiêu và giả thuyết

Ba khái niệm này thường bị nhầm lẫn trong luận văn Việt Nam vì nhiều giảng viên yêu cầu trình bày cả ba trong chương 1. Câu hỏi nghiên cứu là điểm xuất phát (What/How), mục tiêu là đích đến (Achieve), và giả thuyết là dự đoán kiểm chứng (Testable prediction).

Bảng dưới đây so sánh chi tiết 3 yếu tố để sinh viên phân biệt rõ ràng khi viết.

Yếu tố	Câu hỏi nghiên cứu (Research Question)	Mục tiêu nghiên cứu (Objective)	Giả thuyết (Hypothesis)
Định dạng	Câu hỏi: “Yếu tố nào ảnh hưởng đến X?”	Động từ: “Xác định yếu tố ảnh hưởng đến X”	Mệnh đề: “H1: Giá cả ảnh hưởng dương đến X”
Vai trò	Dẫn dắt nghiên cứu	Nêu kết quả mong đợi	Kiểm chứng thống kê (p-value, t-test)
Số lượng	1 câu hỏi chính + 3-5 câu hỏi phụ	1 mục tiêu tổng + 3-4 mục tiêu cụ thể	3-7 giả thuyết H0/H1 (tùy số biến)
Vị trí trong luận văn	Cuối chương 1 (sau phần Problem Statement)	Đầu chương 1 (sau phần Rationale)	Chương 2 (sau Literature Review)
Ví dụ kinh tế	“Giảm giá 10-30% ảnh hưởng thế nào đến doanh số?”	“Phân tích tác động của giảm giá đến doanh số”	“H1: Giảm giá 10% → tăng doanh số 15% (p<0.05)”

3 ví dụ minh họa cụ thể:

Ví dụ 1 – Luận văn Kinh tế:

• Câu hỏi: “Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp (20% → 25%) ảnh hưởng như thế nào đến quyết định đầu tư của doanh nghiệp SMEs tại Việt Nam (2020-2023)?”
• Mục tiêu: “Đánh giá mức độ ảnh hưởng của thay đổi thuế suất đến số lượng dự án đầu tư mới của 500 SMEs trong 3 năm.”
• Giả thuyết: “H0: Tăng thuế không ảnh hưởng đến đầu tư. H1: Tăng thuế làm giảm 20% dự án đầu tư (p<0.01, hồi quy đa biến).”

Ví dụ 2 – Luận văn Marketing:

• Câu hỏi: “Influencer có 100K-500K followers ảnh hưởng mức độ nào đến hành vi mua hàng online của Gen Z Hà Nội?”
• Mục tiêu: “Đo lường tác động của marketing influencer đến 3 giai đoạn: Nhận biết → Cân nhắc → Mua hàng.”
• Giả thuyết: “H1: Influencer tăng 30% tỷ lệ chuyển đổi từ cân nhắc sang mua hàng (n=400, Cronbach’s Alpha >0.7).”

Ví dụ 3 – Luận văn Xã hội:

• Câu hỏi: “Tại sao học sinh THPT Việt Nam có tỷ lệ bỏ học tăng 12% (2018-2022) ở các tỉnh miền núi?”
• Mục tiêu: “Xác định 5 nguyên nhân chính (kinh tế, giáo dục, văn hóa) dẫn đến bỏ học qua phỏng vấn 20 hộ gia đình.”
• Giả thuyết: Không có (nghiên cứu định tính, không kiểm chứng thống kê).

Lưu ý đặc thù Việt Nam:

Đại học Kinh tế Quốc dân và Đại học Ngoại thương yêu cầu sinh viên phân biệt rõ 3 phần này trong đề cương và phản biện. Nếu câu hỏi nghiên cứu chồng chéo với mục tiêu (ví dụ: cả hai đều viết “Xác định yếu tố…”), hội đồng có thể yêu cầu viết lại chương 1. Viết Thuê 247 hỗ trợ kiểm tra logic giữa 3 phần này trước khi nộp đề cương, đảm bảo không trùng lặp và đúng chuẩn khoa học.

2. Phân loại theo chức năng (mô tả, giải thích, nhân quả, khám phá)

Câu hỏi nghiên cứu được chia thành 4 loại chính theo chức năng: mô tả hiện trạng, giải thích nguyên nhân, kiểm chứng nhân quả và khám phá hiện tượng mới. Luận văn thạc sĩ tại Việt Nam thường kết hợp 2-3 loại, ví dụ: mô tả tình trạng → giải thích nguyên nhân → đề xuất giải pháp. Các trường Đại học Kinh tế và Ngoại thương yêu cầu sinh viên nêu rõ loại câu hỏi trong phần Methodology (Chương 2).

Bảng dưới đây tổng hợp 4 loại câu hỏi với từ khóa, phương pháp và ví dụ ngắn.

Loại câu hỏi	Từ khóa chính	Phương pháp nghiên cứu	Ví dụ ngắn
Mô tả (Descriptive)	What, Which, How many	Khảo sát, thống kê mô tả (SPSS)	“Tỷ lệ Gen Z mua sắm online là bao nhiêu?”
Giải thích (Explanatory)	Why, How, What causes	Phỏng vấn sâu, phân tích nội dung	“Tại sao SMEs gặp khó khăn tiếp cận vốn ngân hàng?”
Nhân quả (Causal)	Does, Impact, Effect	Thí nghiệm, hồi quy đa biến (SPSS/R)	“Giảm giá 20% có tăng doanh số 15% không? (p<0.05)”
Khám phá (Exploratory)	New trends, Emerging	Mixed-methods, pilot study	“Xu hướng mới nào trong hành vi tiêu dùng post-COVID?”

Ứng dụng trong luận văn Việt Nam:

• Luận văn Kinh tế: 65% sử dụng câu hỏi nhân quả (kiểm chứng tác động chính sách, giá cả, lãi suất), 25% giải thích (phỏng vấn doanh nghiệp), 10% mô tả (số liệu Tổng cục Thống kê).
• Luận văn Xã hội: 50% giải thích (tại sao hiện tượng xảy ra), 30% khám phá (xu hướng mới sau COVID-19), 20% mô tả (khảo sát dân số).
• Luận văn Y tế: 70% nhân quả (thử nghiệm lâm sàng, so sánh 2 phác đồ điều trị), 20% mô tả (tỷ lệ mắc bệnh), 10% giải thích (nguyên nhân không tuân thủ điều trị).

2.1. Câu hỏi mô tả: Đặc điểm, công thức viết

Câu hỏi mô tả trả lời “cái gì”, “bao nhiêu”, “như thế nào” về hiện trạng một đối tượng hoặc hiện tượng. Loại câu hỏi này chiếm 40-50% luận văn thạc sĩ kinh tế và xã hội tại Việt Nam, thường sử dụng khảo sát 200-500 mẫu và phân tích thống kê mô tả bằng SPSS (trung bình, tỷ lệ %, độ lệch chuẩn).

Đặc điểm cốt lõi:

• Từ khóa mở đầu: What (Cái gì), Which (Loại nào), How many (Bao nhiêu), How often (Tần suất), Where (Ở đâu).
• Tập trung hiện trạng: Không giải thích nguyên nhân hay kiểm chứng tác động, chỉ đo lường tình trạng hiện tại.
• Phương pháp cơ bản: Khảo sát cắt ngang (cross-sectional), thu thập dữ liệu tại một thời điểm (không theo dõi dài hạn).
• Kết quả số liệu: Biểu đồ tròn, bảng phân bố tần suất, trung bình có sai số chuẩn (Mean ± SD).

Công thức viết chuẩn:

“Mô tả [hiện tượng/tình trạng] của [đối tượng nghiên cứu] tại [địa điểm cụ thể] trong [khoảng thời gian]?”

Ví dụ áp dụng:

• “Mô tả thói quen mua sắm online của sinh viên Đại học Kinh tế tại Hà Nội trong năm 2023?”
• “Mô tả tình trạng sử dụng kháng sinh của bệnh nhân nội trú tại Bệnh viện Bạch Mai trong quý 1/2024?”

2.2. Câu hỏi giải thích: Đặc điểm, công thức

Câu hỏi giải thích tìm hiểu “tại sao” và “bằng cách nào” một hiện tượng xảy ra, tập trung vào nguyên nhân, động lực hoặc cơ chế. Loại câu hỏi này chiếm 30-40% luận văn định tính, thường sử dụng phỏng vấn sâu 10-20 chuyên gia, phân tích nội dung (content analysis) hoặc mã hóa dữ liệu bằng NVivo/MAXQDA.

Đặc điểm cốt lõi:

• Từ khóa mở đầu: Why (Tại sao), How (Bằng cách nào), What causes (Nguyên nhân gì), What leads to (Dẫn đến).
• Tập trung nguyên nhân: Không chỉ mô tả “cái gì” mà giải thích “vì sao”, dựa trên trải nghiệm, nhận thức của đối tượng nghiên cứu.
• Phương pháp định tính: Phỏng vấn bán cấu trúc (30-60 phút/người), quan sát tham gia, phân tích tài liệu nội bộ doanh nghiệp.
• Kết quả mô tả: Nhóm chủ đề (themes), mô hình quan hệ (conceptual framework), trích dẫn nguyên văn (verbatim quotes).

Công thức viết chuẩn:

“Tại sao [hiện tượng/vấn đề] xảy ra với [đối tượng] trong [bối cảnh cụ thể]?”
“Bằng cách nào [đối tượng] [hành vi/quyết định] khi đối mặt với [tình huống]?”

Ví dụ áp dụng:

• “Tại sao doanh nghiệp SMEs Việt Nam gặp khó khăn trong việc chuyển đổi số dù chính phủ hỗ trợ 50% chi phí?”
• “Bằng cách nào nhà quản lý nhân sự duy trì động lực nhân viên trong thời kỳ suy thoái kinh tế 2023?”

Bảng dưới đây liệt kê 5 ví dụ câu hỏi giải thích trong lĩnh vực kinh doanh Việt Nam.

Ví dụ câu hỏi giải thích	Lĩnh vực kinh doanh	Phương pháp nghiên cứu
Tại sao startup công nghệ Việt Nam thất bại trong vòng 2 năm đầu (tỷ lệ 70%)?	Khởi nghiệp	Phỏng vấn 15 founder, phân tích 5 yếu tố chính
Bằng cách nào nhà bán lẻ truyền thống cạnh tranh với Shopee/Lazada trong thị trường e-commerce?	Bán lẻ	Phỏng vấn 20 chủ cửa hàng, mã hóa NVivo
Tại sao nhân viên Gen Z nghỉ việc sau 6-12 tháng làm việc tại các công ty công nghệ lớn?	Quản trị nhân sự	Phỏng vấn 25 nhân viên, phân tích exit interview
Bằng cách nào doanh nghiệp du lịch Việt Nam phục hồi sau COVID-19 (2022-2023)?	Du lịch	Phỏng vấn 18 giám đốc, phân tích kế hoạch tài chính
Tại sao doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam tăng trưởng chậm dù giá thế giới cao (2023)?	Xuất khẩu	Phỏng vấn 12 doanh nghiệp, phân tích chính sách

2.3. Câu hỏi nhân quả: Đặc điểm, kiểm chứng

Câu hỏi nhân quả kiểm chứng mối quan hệ nguyên nhân – kết quả giữa 2 hoặc nhiều biến số, thường dùng trong nghiên cứu thí nghiệm (experiment) hoặc hồi quy đa biến. Loại câu hỏi này chiếm 50-60% luận văn thạc sĩ y tế và 40% luận văn kinh tế Việt Nam, yêu cầu kiến thức thống kê SPSS/R và hiểu p-value, t-test, ANOVA.

Đặc điểm cốt lõi:

• Từ khóa mở đầu: Does (Có… không), Impact (Tác động), Effect (Ảnh hưởng), Influence (Ảnh hưởng), Relationship (Mối quan hệ).
• Kiểm chứng nhân quả: Xác định biến độc lập (X) gây ra thay đổi biến phụ thuộc (Y), kiểm soát biến nhiễu (confounding variables).
• Phương pháp định lượng: Thí nghiệm đối chứng ngẫu nhiên (RCT), hồi quy tuyến tính/logistic, ANOVA (so sánh ≥3 nhóm).
• Kết quả thống kê: Hệ số hồi quy (β), mức ý nghĩa (p<0.05 hoặc p<0.01), khoảng tin cậy 95% (CI).

Công thức viết chuẩn:

“Liệu [biến độc lập X] có tác động đến [biến phụ thuộc Y] của [đối tượng] không?”
“[Biến X] ảnh hưởng mức độ nào đến [biến Y] trong [bối cảnh]?”

Ví dụ áp dụng:

• “Liệu tăng liều lượng Insulin (từ 10U lên 15U) có giảm đường huyết của bệnh nhân tiểu đường type 2 xuống dưới 7.0 mmol/L không?”
• “Chế độ ăn Mediterranean ảnh hưởng mức độ nào đến chỉ số cholesterol (LDL) của người Việt Nam trên 40 tuổi?”

Kiểm chứng thống kê:

1. T-test (so sánh 2 nhóm):
   • Ví dụ: So sánh huyết áp giữa nhóm uống thuốc A vs nhóm placebo.
   • Kết quả: p=0.012 (<0.05) → Thuốc A giảm huyết áp có ý nghĩa thống kê.
2. ANOVA (so sánh ≥3 nhóm):
   • Ví dụ: So sánh hiệu quả 3 phác đồ điều trị (A, B, C) qua chỉ số HbA1c.
   • Kết quả: F(2,297)=8.45, p=0.003 → Có sự khác biệt giữa 3 phác đồ.
3. Hồi quy đa biến (nhiều biến độc lập):
   • Ví dụ: Tuổi, BMI, hút thuốc ảnh hưởng đến nguy cơ tim mạch.
   • Kết quả: β(BMI)=0.32, p=0.001; β(hút thuốc)=0.58, p<0.001 → Hút thuốc ảnh hưởng mạnh hơn BMI.

3. Phân loại theo phương pháp nghiên cứu (định tính vs định lượng vs hỗn hợp)

Câu hỏi nghiên cứu được phân loại theo 3 phương pháp chính: định tính (qualitative), định lượng (quantitative) và hỗn hợp (mixed-methods). Luận văn thạc sĩ tại Việt Nam có 60% sử dụng phương pháp định lượng (SPSS), 25% định tính (phỏng vấn, NVivo) và 15% hỗn hợp. Các trường Đại học Kinh tế Quốc dân và Ngoại thương yêu cầu sinh viên nêu rõ phương pháp trong Chương 2 (Methodology) để hội đồng đánh giá tính khả thi.

Bảng dưới đây so sánh ưu nhược điểm của 3 phương pháp để sinh viên chọn phù hợp.

Phương pháp	Ưu điểm	Nhược điểm	Thời gian thực hiện
Định tính	Khám phá sâu, linh hoạt, hiểu ngữ cảnh văn hóa	Không đo lường, khó khái quát, phụ thuộc kỹ năng phỏng vấn	4-8 tháng
Định lượng	Đo lường chính xác, khái quát rộng, kiểm chứng thống kê	Không giải thích “tại sao”, cần mẫu lớn (≥200), chi phí khảo sát cao	6-12 tháng
Hỗn hợp	Toàn diện, khắc phục nhược điểm 2 phương pháp, tăng độ tin cậy	Phức tạp, tốn thời gian (12-18 tháng), yêu cầu kỹ năng cao	12-24 tháng

Bảng giúp sinh viên đánh giá khả năng tài chính, thời gian và kỹ năng trước khi chọn phương pháp.

Ứng dụng luận văn thạc sĩ Việt Nam:

• Định lượng phổ biến nhất: 60% luận văn kinh tế, marketing, quản trị sử dụng khảo sát Likert 1-5, phân tích SPSS (hồi quy, ANOVA, Cronbach’s Alpha). Thích hợp cho đề tài “Ảnh hưởng của X đến Y”, “Mối quan hệ giữa A và B”.
• Định tính cho đề tài mới: 25% luận văn xã hội, giáo dục, du lịch dùng phỏng vấn sâu, mã hóa NVivo. Phù hợp “Tại sao X xảy ra?”, “Trải nghiệm của Y như thế nào?”.
• Hỗn hợp cho luận án tiến sĩ: 15% luận văn thạc sĩ và 40% luận án tiến sĩ kết hợp 2 phương pháp. Ví dụ: Khảo sát 500 người (định lượng) + Phỏng vấn 20 chuyên gia (định tính) để giải thích kết quả bất ngờ.

3.1. Câu hỏi định tính: Từ khóa, quy trình xây dựng và 8 ví dụ Việt Nam hóa

Câu hỏi định tính tập trung vào “tại sao”, “cảm nhận”, “trải nghiệm” của đối tượng nghiên cứu thông qua phỏng vấn sâu, focus group hoặc quan sát. Phương pháp này chiếm 25% luận văn thạc sĩ Việt Nam, phù hợp cho đề tài mới chưa có nghiên cứu tiền đề hoặc cần hiểu sâu văn hóa, tâm lý người Việt.

Từ khóa chính trong câu hỏi định tính:

• Tại sao (Why): “Tại sao giáo viên THPT Việt Nam miễn cưỡng áp dụng công nghệ trong giảng dạy?”
• Cảm nhận (Perception): “Người cao tuổi Việt Nam cảm nhận thế nào về ứng dụng ngân hàng số?”
• Trải nghiệm (Experience): “Trải nghiệm nào của bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối khi chăm sóc giảm nhẹ tại gia đình?”
• Ý nghĩa (Meaning): “Khởi nghiệp có ý nghĩa gì đối với thanh niên thất nghiệp sau đại dịch COVID-19?”
• Quá trình (Process): “Quá trình ra quyết định mua nhà của gia đình trẻ Hà Nội diễn ra như thế nào?”

Quy trình xây dựng câu hỏi định tính (4 bước):

1. Xác định hiện tượng cần khám phá:
   • Ví dụ: “Tại sao doanh nghiệp SMEs Việt Nam chậm chuyển đổi số dù chính phủ hỗ trợ?”
   • Nguồn: Báo cáo Ngân hàng Thế giới (2023), chỉ 35% SMEs số hóa so với 60% Thái Lan.
2. Phỏng vấn thử nghiệm (pilot interview):
   • Phỏng vấn 3-5 người đại diện, điều chỉnh câu hỏi nếu nhập nhằng hoặc quá dài.
   • Thời gian: 30-45 phút/người, ghi âm và phiên âm (transcription).
3. Mã hóa dữ liệu (coding):
   • Phân loại câu trả lời thành 5-8 chủ đề (themes) bằng NVivo hoặc thủ công.
   • Ví dụ themes: Thiếu nguồn lực, Không hiểu công nghệ, Sợ rủi ro, Chi phí cao.
4. Kiểm chứng độ tin cậy (trustworthiness):
   • Triangulation: So sánh dữ liệu từ phỏng vấn, quan sát, tài liệu nội bộ.
   • Member checking: Gửi lại kết quả cho 5 người được phỏng vấn, xác nhận đúng ý họ nói.

Bảng dưới đây liệt kê 8 ví dụ câu hỏi định tính Việt Nam hóa theo lĩnh vực, phương pháp và mẫu nghiên cứu.

Ví dụ câu hỏi định tính	Lĩnh vực	Mẫu nghiên cứu
Tại sao phụ nữ nông thôn miền Trung không tham gia bảo hiểm y tế tự nguyện dù được trợ cấp 70%?	Y tế công cộng	Phỏng vấn 20 phụ nữ, focus group 3 nhóm
Cảm nhận của nhân viên văn phòng Hà Nội về chính sách work-from-home sau COVID-19?	Quản trị nhân sự	Phỏng vấn 15 nhân viên, quan sát 3 công ty
Trải nghiệm nào khiến sinh viên Việt Nam bỏ học đại học sau năm thứ nhất?	Giáo dục	Phỏng vấu 18 sinh viên bỏ học, phân tích nhật ký
Khởi nghiệp có ý nghĩa gì với nữ doanh nhân Việt Nam trong ngành công nghệ?	Kinh doanh	Phỏng vấn 12 nữ founder, phân tích câu chuyện
Quá trình ra quyết định chọn trường mầm non của cha mẹ tại TP.HCM diễn ra như thế nào?	Giáo dục mầm non	Phỏng vấn 25 phụ huynh, focus group 4 nhóm
Tại sao người cao tuổi Việt Nam khó tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh từ xa (telemedicine)?	Y tế số	Phỏng vấn 20 người >60 tuổi, quan sát sử dụng app
Cảm nhận của nông dân Đồng bằng sông Cửu Long về chương trình chuyển đổi lúa sang tôm?	Nông nghiệp	Phỏng vấn 30 nông dân, focus group 5 xã
Trải nghiệm nào của du khách nước ngoài khi du lịch Hội An ảnh hưởng đến quyết định quay lại?	Du lịch	Phỏng vấn 22 du khách, phân tích đánh giá TripAdvisor

3.2. Câu hỏi định lượng: Thang đo, thống kê và 8 ví dụ SPSS

Câu hỏi định lượng đo lường “bao nhiêu”, “mức độ”, “tỷ lệ %” của hiện tượng thông qua khảo sát số lượng lớn (200-500 mẫu) và phân tích thống kê SPSS. Phương pháp này chiếm 60% luận văn thạc sĩ Việt Nam, đặc biệt phổ biến trong kinh tế, marketing và quản trị.

Thang đo phổ biến:

• Thang Likert 5 điểm (1-5):
  • 1 = Hoàn toàn không đồng ý, 2 = Không đồng ý, 3 = Trung lập, 4 = Đồng ý, 5 = Hoàn toàn đồng ý.
  • Ví dụ: “Anh/chị đồng ý rằng giá cả ảnh hưởng đến quyết định mua hàng? (1-5)”
• Thang 7 điểm (1-7): Tương tự Likert 5, thêm 2 mức “Hơi không đồng ý” (2) và “Hơi đồng ý” (6). Dùng khi cần độ chi tiết cao hơn.
• Thang tỷ lệ (0-100%):
  • Ví dụ: “Anh/chị dành bao nhiêu % thu nhập cho mua sắm online mỗi tháng?”
  • Phân tích: Tính trung bình, độ lệch chuẩn.
• Thang Yes/No (nhị phân):
  • Ví dụ: “Anh/chị có sử dụng ví điện tử không? (Có/Không)”
  • Phân tích: Tỷ lệ %, hồi quy logistic.

Công thức thống kê SPSS:

1. Cronbach’s Alpha (α): Kiểm tra độ tin cậy thang đo, α ≥0.7 là đạt chuẩn.
   • Ví dụ: Thang đo “Sự hài lòng khách hàng” có 5 câu hỏi, α=0.82 → Đạt.
2. Hồi quy tuyến tính (Linear Regression):
   • Công thức: Y = β0 + β1X1 + β2X2 + ε
   • Ví dụ: Doanh số (Y) = 1.000 + 0.5Giá (X1) + 0.3Quảng cáo (X2).
   • Giải thích: Giảm giá 1% → Doanh số tăng 0.5%, p<0.05.
3. ANOVA (Analysis of Variance):
   • So sánh ≥3 nhóm độc lập.
   • Ví dụ: So sánh hiệu quả 3 chiến dịch marketing (A, B, C) qua số lượng khách hàng mới.
   • Kết quả: F(2,297)=12.5, p<0.001 → Có sự khác biệt ý nghĩa.
4. Pearson Correlation (r):
   • Đo mối quan hệ tuyến tính giữa 2 biến (-1 ≤ r ≤ 1).
   • Ví dụ: Mối quan hệ giữa “Giá cả” và “Doanh số”: r=-0.68, p<0.001 → Tương quan nghịch mạnh.

Bảng dưới đây liệt kê 8 ví dụ câu hỏi định lượng phù hợp với SPSS, tập trung kinh tế và Gen Z Việt Nam.

Ví dụ câu hỏi định lượng	Lĩnh vực	Phương pháp SPSS	Mẫu
Mức độ hài lòng (thang 1-5) của khách hàng Gen Z về dịch vụ giao hàng nhanh tại Hà Nội là bao nhiêu?	Marketing	Trung bình, độ lệch chuẩn	400
Giá cả có ảnh hưởng đến quyết định mua điện thoại của sinh viên Việt Nam không? (β, p-value)	Kinh tế tiêu dùng	Hồi quy tuyến tính	350
So sánh hiệu quả 3 kênh quảng cáo (Facebook, TikTok, Google Ads) đến nhận biết thương hiệu của Gen Z	Digital Marketing	ANOVA	450
Mối quan hệ giữa thu nhập và chi tiêu mua sắm online của người Việt 18-35 tuổi (r, p-value)	Kinh tế hành vi	Pearson Correlation	500
Tỷ lệ % doanh nghiệp SMEs sử dụng phần mềm quản lý (CRM, ERP) tại TP.HCM là bao nhiêu?	Quản trị	Thống kê mô tả (%)	300
Chính sách ưu đãi 20% có tăng doanh số sản phẩm organic food 15% không? (t-test)	Bán lẻ	Independent t-test	250
Độ tin cậy thang đo “Trải nghiệm khách hàng” trong ngành du lịch Việt Nam (Cronbach’s Alpha)	Du lịch	Cronbach’s Alpha	380
Yếu tố nào (giá, chất lượng, thương hiệu) ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định mua mỹ phẩm của Gen Z nữ?	Marketing	Hồi quy đa biến	420

3.3. Câu hỏi hỗn hợp: Ưu điểm, cách kết hợp và 4 ví dụ thực tiễn

Câu hỏi hỗn hợp (mixed-methods) kết hợp định tính và định lượng trong cùng một nghiên cứu để khắc phục nhược điểm của từng phương pháp riêng lẻ. Phương pháp này chiếm 15% luận văn thạc sĩ và 40% luận án tiến sĩ tại Việt Nam, thường áp dụng cho đề tài phức tạp như chính sách công, du lịch bền vững, y tế cộng đồng.

Ưu điểm của phương pháp hỗn hợp:

• Toàn diện: Định lượng đo “bao nhiêu” (ví dụ: 65% SMEs gặp khó chuyển đổi số), định tính giải thích “tại sao” (thiếu vốn, không hiểu công nghệ).
• Giảm bias (thiên lệch): Khảo sát có thể bias do câu hỏi gợi ý, phỏng vấn giúp kiểm chứng lại qua trải nghiệm thực tế.
• Tăng độ tin cậy: Triangulation (đối chiếu 3 nguồn: khảo sát + phỏng vấn + tài liệu) làm kết quả chính xác hơn.
• Khám phá sâu: Kết quả định lượng bất ngờ (ví dụ: biến X không ảnh hưởng Y như giả thuyết) → Phỏng vấn để tìm hiểu nguyên nhân thực tế.

Cách kết hợp định tính và định lượng:

1. Sequential Explanatory (Giải thích tuần tự):
   • Bước 1: Khảo sát định lượng 500 người → Phát hiện 60% SMEs không chuyển đổi số.
   • Bước 2: Phỏng vấu 20 chủ SMEs → Giải thích nguyên nhân: Thiếu vốn (65%), không biết bắt đầu từ đâu (58%).
   • Phổ biến nhất trong luận văn thạc sĩ Việt Nam (70% luận văn hỗn hợp dùng mô hình này).
2. Sequential Exploratory (Khám phá tuần tự):
   • Bước 1: Phỏng vấn 15 giáo viên → Phát hiện 5 rào cản dạy online (thiết bị, internet, kỹ năng).
   • Bước 2: Khảo sát 400 giáo viên → Đo mức độ từng rào cản (thiết bị 72%, internet 65%, kỹ năng 58%).
   • Dùng khi chưa có thang đo sẵn, cần phỏng vấu trước để xây dựng bảng hỏi.
3. Concurrent Triangulation (Đối chiếu đồng thời):
   • Thu thập định tính và định lượng cùng lúc, sau đó so sánh kết quả.
   • Ví dụ: Khảo sát 300 du khách + Phỏng vấu 25 du khách cùng kỳ → So sánh mức độ hài lòng (định lượng) với trải nghiệm cụ thể (định tính).

4. Phân loại theo cấu trúc luận văn (chính, phụ, khám phá)

Luận văn thạc sĩ thường có 1 câu hỏi nghiên cứu chính và 3-5 câu hỏi phụ hỗ trợ, đôi khi thêm câu hỏi khám phá nếu dữ liệu phát sinh vấn đề bất ngờ. Cấu trúc này giúp luận văn có hệ thống, dễ theo dõi và đánh giá. Các trường Đại học Kinh tế và Ngoại thương Việt Nam yêu cầu nêu rõ cấu trúc câu hỏi trong Chương 1.

Sơ đồ dưới đây minh họa mối quan hệ giữa câu hỏi chính, phụ và khám phá trong luận văn.

Câu hỏi chính (Research Question)
    ├── Câu hỏi phụ 1 (Sub-question 1) → Hỗ trợ biến X1
    ├── Câu hỏi phụ 2 (Sub-question 2) → Hỗ trợ biến X2
    ├── Câu hỏi phụ 3 (Sub-question 3) → Hỗ trợ biến X3
    ├── Câu hỏi phụ 4 (Sub-question 4) → Hỗ trợ biến Y
    └── Câu hỏi khám phá (Exploratory, nếu cần) → Dữ liệu bất ngờ

4.1. Câu hỏi chính: Tiêu chí SMART và 5 ví dụ đa ngành

Câu hỏi nghiên cứu chính là câu hỏi trung tâm của luận văn, định hướng toàn bộ quá trình nghiên cứu từ Chương 1 đến Chương 5. Câu hỏi này phải tuân thủ tiêu chí SMART để đảm bảo tính khoa học, khả thi và dễ đánh giá. Luận văn thạc sĩ Việt Nam thường có 1 câu hỏi chính duy nhất, rõ ràng và tập trung.

Tiêu chí SMART cho câu hỏi chính:

• S – Specific (Cụ thể): Không hỏi chung chung “Kinh tế Việt Nam phát triển thế nào?” mà hỏi “Yếu tố nào ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP của Việt Nam (2020-2023)?”.
• M – Measurable (Đo lường được): Có biến số rõ ràng (GDP, doanh số, tỷ lệ %) và công cụ đo (SPSS, NVivo, thang đo Likert).
• A – Achievable (Khả thi): Có thể thu thập dữ liệu trong 3-12 tháng (thạc sĩ) với nguồn lực sẵn có (khảo sát 200-500 người, phỏng vấu 10-20 người).
• R – Relevant (Liên quan): Gắn với mục tiêu nghiên cứu, giải quyết research gap (khoảng trống nghiên cứu) trong 5-10 năm gần nhất.
• T – Time-bound (Có thời gian cụ thể): Xác định rõ khoảng thời gian nghiên cứu (2020-2023, năm 2024, sau COVID-19 2022-2023).

Bảng dưới đây liệt kê 5 ví dụ câu hỏi chính đạt chuẩn SMART trong các ngành khác nhau.

Ngành	Câu hỏi chính đạt chuẩn SMART	Giải thích SMART
Kinh tế	Yếu tố nào (lãi suất, tỷ giá, GDP) ảnh hưởng đến đầu tư FDI vào Việt Nam (2020-2023)?	S: FDI. M: Hồi quy đa biến. A: Dữ liệu GSO. R: Chính sách thu hút FDI. T: 2020-2023.
Y tế	Liệu bổ sung Vitamin D (2.000 IU/ngày, 6 tháng) có giảm HbA1c ≥0.5% ở bệnh nhân tiểu đường type 2 tại BV Bạch Mai không?	S: HbA1c. M: RCT, t-test. A: 150 BN. R: Kiểm soát đường huyết. T: 6 tháng.
Giáo dục	Tại sao tỷ lệ bỏ học THPT tăng 12% (2018-2022) tại các tỉnh miền núi Việt Nam?	S: Bỏ học THPT. M: Phỏng vấu 20 hộ. A: 3 tỉnh miền núi. R: Chính sách giáo dục. T: 2018-2022.
Marketing	Yếu tố nào (giá, influencer, đánh giá online) ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định mua mỹ phẩm của Gen Z nữ Hà Nội (n=400)?	S: Quyết định mua. M: Hồi quy, β. A: 400 mẫu. R: Thị trường Gen Z. T: Năm 2024.
Xã hội	Bằng cách nào nhà quản lý duy trì động lực nhân viên trong thời kỳ suy thoái kinh tế 2023 tại các doanh nghiệp SMEs TP.HCM?	S: Động lực nhân viên. M: Phỏng vấu 20 quản lý. A: SMEs TP.HCM. R: Quản trị nhân sự. T: 2023.

Lưu ý khi viết câu hỏi chính:

• Tránh câu hỏi Yes/No: “Giá cả có ảnh hưởng đến doanh số không?” → Nên viết: “Giá cả ảnh hưởng mức độ nào đến doanh số?”
• Tránh câu hỏi quá rộng: “Làm thế nào để phát triển kinh tế Việt Nam?” → Nên thu hẹp: “Yếu tố nào ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP ngành công nghiệp chế biến Việt Nam (2020-2023)?”
• Liên kết với giả thuyết: Nếu câu hỏi chính là “Yếu tố nào ảnh hưởng đến Y?”, thì giả thuyết sẽ là “H1: X1 ảnh hưởng dương đến Y”, “H2: X2 ảnh hưởng dương đến Y”.

4.2. Câu hỏi phụ: Liên kết logic và 6 ví dụ hỗ trợ

Câu hỏi phụ (sub-questions) chia nhỏ câu hỏi chính thành các phần cụ thể, tương ứng với từng biến số hoặc giả thuyết trong luận văn. Một luận văn thạc sĩ thường có 3-5 câu hỏi phụ, mỗi câu hỏi hỗ trợ một khía cạnh của câu hỏi chính. Các trường Đại học Việt Nam yêu cầu sinh viên liên kết rõ ràng giữa câu hỏi phụ và mục tiêu cụ thể (specific objectives) trong Chương 1.

Liên kết logic giữa câu hỏi chính và câu hỏi phụ:

Sơ đồ dưới đây minh họa cách câu hỏi phụ hỗ trợ trả lời câu hỏi chính trong luận văn kinh tế.

Câu hỏi chính: Yếu tố nào ảnh hưởng đến quyết định mua nhà của Gen Z Hà Nội?
    ├── Câu hỏi phụ 1: Giá nhà (X1) ảnh hưởng mức độ nào đến quyết định mua?
    ├── Câu hỏi phụ 2: Vị trí (X2) ảnh hưởng mức độ nào đến quyết định mua?
    ├── Câu hỏi phụ 3: Lãi suất vay (X3) ảnh hưởng mức độ nào đến quyết định mua?
    ├── Câu hỏi phụ 4: Thu nhập (X4) có điều tiết mối quan hệ giữa giá nhà và quyết định mua không?
    └── Câu hỏi phụ 5: Mức độ hài lòng với dịch vụ môi giới (X5) ảnh hưởng thế nào đến quyết định mua?

4.3. Câu hỏi khám phá bổ sung: Khi nào sử dụng?

Câu hỏi khám phá (exploratory question) không được lên kế hoạch từ đầu mà phát sinh trong quá trình nghiên cứu khi dữ liệu cho kết quả bất ngờ hoặc mâu thuẫn với giả thuyết. Loại câu hỏi này xuất hiện trong 10-15% luận văn thạc sĩ, thường được đề cập trong Chương 4 (Discussion/Limitations) hoặc Đề xuất nghiên cứu tiếp theo.

Khi nào sử dụng câu hỏi khám phá:

• Dữ liệu bất ngờ: Giả thuyết H3 dự đoán “Quảng cáo ảnh hưởng dương đến doanh số” nhưng kết quả cho thấy β=-0.05, p=0.68 (không ảnh hưởng).
• Pilot study (nghiên cứu thử nghiệm): Khảo sát thử 50 người phát hiện 70% không hiểu câu hỏi về “trải nghiệm khách hàng” → Cần phỏng vấu để làm rõ khái niệm này.
• Mâu thuẫn giữa định tính và định lượng: Khảo sát cho thấy 65% hài lòng (định lượng), nhưng phỏng vấu phát hiện nhiều khách hàng phàn nàn (định tính) → Cần câu hỏi khám phá để giải thích.
• Biến nhiễu (confounding variable): Phát hiện biến “Tuổi” làm thay đổi mối quan hệ giữa “Giá cả” và “Quyết định mua” → Cần nghiên cứu sâu hơn về nhóm tuổi nào bị ảnh hưởng mạnh nhất.

5. FAQs về câu hỏi nghiên cứu trong luận văn

5.1. Câu hỏi nghiên cứu có thể thay đổi giữa luận văn không?

Có, nhưng phải ghi nhận lý do khoa học (dữ liệu mới, kết quả pilot study bất ngờ) và được hội đồng phê duyệt trước bảo vệ. Nếu thay đổi sau khi nộp đề cương, cần báo cáo giảng viên hướng dẫn và điều chỉnh Chương 1-2.

5.2. Mixed-methods research question là gì?

Câu hỏi kết hợp định tính và định lượng, ví dụ: “Yếu tố nào (định lượng: khảo sát 500 người) và mức độ ảnh hưởng thế nào (định tính: phỏng vấu 20 người) đến hành vi mua sắm Gen Z?” Phù hợp luận án tiến sĩ hoặc đề tài phức tạp.

5.3. Các loại câu hỏi nào phù hợp nhất cho luận văn kinh tế?

Câu hỏi nhân quả (hồi quy SPSS: “X ảnh hưởng Y mức độ nào?”), giải thích (“Tại sao doanh nghiệp SMEs gặp khó?”), định lượng (tỷ lệ % doanh số, tác động giá cả, lãi suất). 65% luận văn kinh tế Việt Nam dùng hồi quy đa biến.

5.4. Định tính hay định lượng tốt hơn cho nghiên cứu xã hội Việt Nam?

Định lượng (SPSS, khảo sát lớn 200-500 người) tốt hơn vì dữ liệu số hóa cao, dễ đánh giá, phù hợp giảng viên Việt Nam. Định tính (phỏng vấu sâu) bổ sung để khám phá sâu văn hóa, tâm lý người Việt khi chưa có nghiên cứu tiền đề.

Kết luận

Câu hỏi nghiên cứu là trung tâm của luận văn thạc sĩ, quyết định 60% chất lượng luận văn. Bài viết đã phân tích 8 loại câu hỏi (mô tả, giải thích, nhân quả, khám phá, định tính, định lượng, hỗn hợp), hướng dẫn 5 bước xây dựng câu hỏi chuẩn SMART và cung cấp 50+ ví dụ thực tế Việt Nam hóa. Sinh viên cần đầu tư 2-4 tuần để hoàn thiện câu hỏi, đọc 20-30 bài báo quốc tế và nhận phản hồi giảng viên trước khi nộp đề cương.

Viết Thuê 247 là đơn vị chuyên cung cấp dịch vụ viết thuê luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ và hỗ trợ nghiên cứu học thuật tại Việt Nam. Với hơn 10 năm kinh nghiệm và 500+ cộng tác viên thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành, Viết Thuê 247 cam kết chất lượng bài viết khoa học, bảo mật thông tin tuyệt đối và hoàn thành trước deadline. Dịch vụ bao gồm xây dựng câu hỏi nghiên cứu, viết đề cương, thu thập dữ liệu, xử lý số liệu SPSS/NVivo, viết luận văn hoàn chỉnh và hướng dẫn bảo vệ.

Liên hệ Viết Thuê 247:

• Website: https://vietthue247.vn/
• Hotline: 0904514345
• Email: vietthue247@gmail.com

Viết Thuê 247 – Khi bạn cần, chúng tôi có. Hỗ trợ 24/7 để luận văn của bạn hoàn hảo từ câu hỏi nghiên cứu đến kết luận cuối cùng.